คุณเคยไหม? อยู่ๆ ก็รู้สึกเจ็บแปลบเวลาเคี้ยวอาหาร หรือรู้สึกว่ามีขอบฟันคมๆ คอยบาดลิ้น ทั้งๆ ที่ไม่ได้ไปโดนอะไรแรงๆ ปัญหา “ฟันแตก ฟันร้าว” เป็นหนึ่งในเคสทางทันตกรรมที่พบได้บ่อยมาก และมักเกิดขึ้นโดยที่เราไม่ทันตั้งตัว บทความนี้จะพาไปเจาะลึกถึงสาเหตุ ระดับความรุนแรง แนวทางการรักษา และวิธีป้องกัน เพื่อให้คุณรับมือกับปัญหานี้ได้อย่างถูกวิธี
สาเหตุหลักที่ทำให้ ฟันแตก ฟันร้าว
หลายคนเข้าใจผิดว่าฟันจะแตกได้ก็ต่อเมื่อเกิดอุบัติเหตุร้ายแรงเท่านั้น แต่ในความเป็นจริง สาเหตุของฟันร้าวหรือฟันแตกแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ๆ คือ:
- อุบัติเหตุและแรงกระแทกภายนอก : เกิดจากการหกล้ม หน้าโดนกระแทก หรือการเล่นกีฬา ทั้งกีฬาที่มีการปะทะ เช่น ฟุตบอล บาสเกตบอล และกีฬาที่ดูเหมือนไม่มีการปะทะอย่างแบดมินตัน (เช่น ไม้แบดสะบัดโดนหน้า) ซึ่งมักส่งผลกระทบกับฟันหน้าโดยตรง
- พฤติกรรมการบดเคี้ยวและจุดอ่อนแอของฟัน:
- การเคี้ยวของแข็ง: เช่น น้ำแข็ง กระดูกอ่อน หรือเมล็ดพืชแข็งๆ
- การกัดโดนของแข็งโดยไม่ตั้งใจ: แม้จะทานอาหารนิ่มๆ แต่หากในข้าวมีเศษกรวดเล็กๆ หรือก้างปลา แล้วเรากัดลงไปผิดจังหวะ ฟันก็สามารถแตกได้
- พฤติกรรมกัดฟันแรง: บางคนมีกล้ามเนื้อบดเคี้ยวที่แข็งแรงมาก หรือชอบกัดฟันโดยไม่รู้ตัว แรงขบเคี้ยวซ้ำๆ ระหว่างฟันบนและฟันล่างอาจทำให้เนื้อฟันเกิดรอยร้าวสะสม
- มีรอยผุหรือรอยอุดเดิม: ฟันที่เคยผุหรืออุดด้วยวัสดุขนาดใหญ่ (โดยเฉพาะวัสดุอมัลกัมสีเงิน) จะมีโครงสร้างฟันที่อ่อนแอกว่าปกติ ทำให้แตกได้ง่ายขึ้น
4 ระดับความรุนแรงของฟันแตก และแนวทางการรักษา
ทันตแพทย์จะพิจารณาวิธีการรักษาจาก “ความลึกและจุดที่เกิดรอยแตก” เป็นหลัก ซึ่งแบ่งออกเป็น 4 ระดับ ได้แก่
1. แตกเฉพาะชั้นเคลือบฟัน
- อาการ: มีรอยบิ่นตื้นๆ สัมผัสแล้วรู้สึกคม แต่ยังไม่มีอาการเสียวฟันหรือปวด
- วิธีรักษา: การอุดฟัน (Filling) โดยเฉพาะฟันหน้าจะแก้ไขได้ง่ายและสวยงาม ส่วนฟันหลัง ทันตแพทย์จะประเมินแรงบดเคี้ยวเพิ่มเติม หากจุดนั้นรับแรงกดมาก การอุดฟันอาจเสี่ยงต่อการหลุดหรือแตกซ้ำ
2. แตกลึกลงถึงชั้นเนื้อฟัน
- อาการ: รอยแตกใหญ่ขึ้น รูปร่างฟันเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน เริ่มมีอาการเสียวฟันเมื่อดื่มน้ำร้อน น้ำเย็น หรือทานอาหารหวาน
- วิธีรักษา:
- การอุดฟัน: หากแผลไม่ใหญ่มาก
- การทำครอบฟัน (Crown) หรือ วีเนียร์ (Veneer): หากรอยแตกมีขนาดใหญ่ การอุดฟันแบบปกติอาจไม่แข็งแรงพอ การทำชิ้นงานครอบฟันจะช่วยปกป้องโครงสร้างฟันเดิม และรับแรงบดเคี้ยวได้ยาวนานกว่า
3. แตกถึงโพรงประสาทฟัน
- อาการ: มีอาการปวดฟัน ปวดหน่วงๆ ตลอดเวลา หรือรู้สึกปวดขึ้นมาเองโดยไม่ต้องเคี้ยว เนื่องจากเชื้อแบคทีเรียเข้าไปถึงเส้นประสาทฟัน
- วิธีรักษา: ไม่สามารถทำครอบฟันได้ทันที ต้องทำการ รักษาคลองรากฟัน (Root Canal Treatment) เพื่อเอารอยร้าวและเนื้อเยื่อที่ติดเชื้อออก จากนั้นใส่เดือยฟัน (Post) แล้วจึง ทำครอบฟัน ทับอีกชั้น เพื่อคืนความแข็งแรงให้ฟัน
4. แตกถึงรากฟันใต้เหงือก
- อาการ: รอยร้าวลึกลงไปในส่วนของรากฟันใต้เหงือก โครงสร้างเสาหลักของฟันเสียหายทั้งหมด
- วิธีรักษา: จำเป็นต้องถอนฟันเท่านั้น ไม่สามารถบูรณะเก็บฟันไว้ได้ หลังจากถอนแล้ว ทันตแพทย์จะแนะนำให้ใส่ฟันเทียมทดแทน เช่น การทำรากฟันเทียม (Dental Implant) ซึ่งเป็นวิธีที่ดีที่สุดในปัจจุบัน หรือพิจารณาทำสะพานฟัน และฟันปลอมถอดได้ตามความเหมาะสม
เรื่องฟันร้าวที่คุณอาจไม่เคยรู้
- รอยร้าวฟันกว่า 80% มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า: รอยร้าวที่เห็นบนตัวฟันอาจเป็นเพียงส่วนหนึ่ง แต่มันอาจร้าวลึกลงไปใต้เหงือก ซึ่งต้องใช้การตรวจทางทันตกรรมอย่างละเอียด
- กินของนิ่ม ฟันก็แตกได้: ไม่จำเป็นต้องเคี้ยวของแข็ง ฟันที่มีจุดอ่อนแออยู่แล้ว หากกัดโดนเศษแข็งเล็กๆ แฝงในอาหาร ก็พร้อมที่จะแตกหรือร้าวได้ทันที
- เหตุใดรักษาแล้วบางเคสยังต้องถอน? ทันตแพทย์ทุกคนพยายามรักษาฟันแท้ของคนไข้ไว้ให้ได้นานที่สุด แต่เนื่องจากรอยร้าวบางประเภทคาดเดายาก หากในอนาคตรอยร้าวลุกลามลงลึกถึงรากฟัน อาจเกิดการติดเชื้อจนต้องถอนออกในที่สุด
วิธีป้องกันไม่ให้ฟันแตก ฟันร้าว
- สวมอุปกรณ์ป้องกัน : หากต้องเล่นกีฬาที่มีความเสี่ยงต่อการปะทะ หรือกีฬาที่อาจเกิดอุบัติเหตุบริเวณใบหน้า
- ปรับพฤติกรรมการเคี้ยว: หลีกเลี่ยงการเคี้ยวของแข็งมากๆ (เช่น น้ำแข็ง กระดูกอ่อน) และเคี้ยวอาหารอย่างช้าๆ มีสติ ไม่ขบเคี้ยวด้วยความรุนแรง
- รีบตรวจรักษาฟันผุ: หากพบว่ามีฟันผุ หรือวัสดุอุดเดิมเริ่มชำรุด ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อบูรณะฟันทันที อย่าปล่อยให้โครงสร้างฟันอ่อนแอ
- พบทันตแพทย์เป็นประจำ: ตรวจสุขภาพช่องปากทุกๆ 6 เดือน เพื่อให้ทันตแพทย์ช่วยเช็กรอยร้าวขนาดเล็กก่อนที่จะลุกลามจนสายเกินแก้
ข้อแนะนำ: หากคุณเริ่มรู้สึกว่ามีขอบฟันคม เสียวฟันเวลากินของร้อน/เย็น หรือปวดเวลาเคี้ยวอาหาร ควรรีบไปพบทันตแพทย์ทันที การรักษาตั้งแต่ระยะเริ่มต้นจะช่วยประหยัดค่าใช้จ่าย และรักษาฟันแท้ของคุณให้อยู่ได้นานที่สุด
มีปัญหา ฟันแตก ฟันร้าว ปรึกษาได้ที่คลินิกทันตกรรมคูณ เรามีหมอฟันเฉพาะทางให้คำปรึกษา
คลินิกทันตกรรมคูณ ถ.ชยางกูร ปากซอยชยางกูร22 อ.เมือง อุบลราชธานี